Przegląd filmów w 100. rocznicę urodzin Tadeusza Konwickiego (czerwiec–grudzień 2026)

22 czerwca 2026 roku przypada setna rocznica urodzin Tadeusza Konwickiego – jednego z najbardziej oryginalnych twórców polskiej kultury XX wieku, pisarza, scenarzysty i reżysera, który na trwałe wpisał się w historię literatury i kina. Z tej okazji Stowarzyszenie Kin Studyjnych zaprasza na wyjątkowy przegląd jego filmów, prezentujący pięć najważniejszych dzieł artysty.

W programie znalazły się: „Ostatni dzień lata”, „Salto”, „Jak daleko stąd, jak blisko”, „Dolina Issy” oraz „Lawa”. To zestawienie ukazuje pełnię drogi twórczej Konwickiego – od debiutu po późne, dojrzałe realizacje, w których literatura i kino tworzą spójną, autorską całość.

Twórczość Konwickiego pozostaje głęboko zakorzeniona w doświadczeniu pokolenia Kolumbów – artystów urodzonych w latach 20. XX wieku, dorastających w cieniu II wojny światowej i jej długotrwałych konsekwencji. W jego filmach powracają fundamentalne pytania o pamięć, winę, tożsamość i przemijanie, które współtworzyły wrażliwość całej generacji polskich twórców, obok Andrzeja Wajdy, Jerzego Kawalerowicza i Wojciecha Jerzego Hasa.

Konwicki wypracował jednak własny, niepowtarzalny język filmowy – oparty na oniryzmie, metaforze i narracyjnej niejednoznaczności. Jego kino nie ilustruje literatury, lecz z niej wyrasta, przekształcając wspomnienie w obraz, a historię w egzystencjalne doświadczenie. Rzeczywistość w jego filmach nieustannie miesza się z wyobraźnią, a czas staje się strukturą płynną, podporządkowaną pamięci bohaterów.

Bohaterowie jego filmów to często postaci zawieszone pomiędzy przeszłością a teraźniejszością, próbujące odnaleźć sens własnego życia w świecie naznaczonym historią. To kino osobiste i jednocześnie uniwersalne – mówiące o samotności człowieka wobec czasu, utraty i nieuchronnego przemijania. Konwicki nigdy nie oddzielał sztuki od życia, traktując własne doświadczenia jako fundament twórczości literackiej i filmowej.

W debiutanckim „Ostatnim dniu lata” (29.06.2026 r., godz. 17.00) reżyser stworzył minimalistyczną, przejmującą opowieść o spotkaniu dwojga ludzi na pustej plaży. Oszczędna forma, cisza i niedopowiedzenia budują napięcie emocjonalne, w którym wojenne doświadczenie obecne jest raczej w tle niż wprost. Film, nagrodzony m.in. na festiwalu w Wenecji, uznawany jest dziś za jedno z pierwszych dzieł polskiego kina nowofalowego.

„Salto” stanowi jedno z najbardziej enigmatycznych osiągnięć polskiej kinematografii. Przybysz pojawiający się w miasteczku staje się katalizatorem zbiorowej pamięci i wypartej winy. Konwicki łączy groteskę z metafizyką, realizm z absurdem, tworząc dzieło otwarte na wielość interpretacji i głęboko zakorzenione w refleksji nad narodową tożsamością.

W „Jak daleko stąd, jak blisko” reżyser osiąga najbardziej autobiograficzny wymiar swojej twórczości. Film-esej, w którym wspomnienia i wizje przenikają się bez wyraźnych granic, staje się intymnym zapisem prób zrozumienia własnej przeszłości. To jedno z najbardziej osobistych dzieł Konwickiego, jednocześnie uniwersalna refleksja nad czasem i pamięcią.

„Dolina Issy”, adaptacja prozy Czesława Miłosza, przenosi widza w przestrzeń utraconego dzieciństwa. Film łączy realizm z baśniowością, tworząc nastrojową opowieść o dorastaniu w świecie natury i pierwszych doświadczeń egzystencjalnych. To kino kontemplacji, w którym nostalgia i refleksja nad przemijaniem tworzą spójną, poetycką całość.

„Lawa” – autorska interpretacja „Dziadów” Adama Mickiewicza – stanowi kulminację refleksji Konwickiego nad polską historią i duchowością. Łącząc różne porządki narracyjne, reżyser tworzy filmowy esej o pamięci zbiorowej, romantyzmie i współczesności. Powstałe w przełomowym 1989 roku dzieło pozostaje jednym z najbardziej oryginalnych dialogów z polską tradycją literacką w historii kina.

Twórczość Tadeusza Konwickiego pozostaje wyjątkowa również dlatego, że wymyka się jednoznacznym klasyfikacjom. Jego filmy łączą refleksję intelektualną z poetycką wrażliwością, tworząc przestrzeń, w której obraz staje się nośnikiem pamięci i emocji. W setną rocznicę urodzin artysty przegląd jego filmów jest nie tylko przypomnieniem klasyki, lecz także zaproszeniem do ponownego odkrycia kina, które wciąż pozostaje żywe, aktualne i poruszające.

Organizator: Stowarzyszenie Kin Studyjnych
Partner główny: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych
Finansowanie: Polski Instytut Sztuki Filmowej
Partner: mojeekino.pl
Patroni medialni: Filmweb, Spoiler Master, Kultura Wokół Nas
Autorka plakatu: Katarzyna Kaffka
Zwiastun przeglądu: Ivan Krupenikov